Jak rozpoznać zaburzenia integracji sensorycznej?

Girl’s and therapist’s hands touching the various shaped mat

Z dniem narodzin dziecka rozpoczyna się rozwój funkcji motorycznych, poznawczych oraz emocjonalnych. Wraz z wiekiem dziecko nabywa więcej umiejętności doskonalenia radzenia sobie w życiu. Poprzez eksplorację otoczenia poznaje świat oraz wie jak pokonywać trudności w zdobywaniu nowych umiejętności.

Jak uczy się mózg ?

Tak jak nasze ciało aby mogło rosnąć potrzebuje pożywienia, tak mózg do prawidłowego rozwoju potrzebuje bodźców z otocznia. Uczymy się dzięki naszym zmysłom, które przekazują tysiąc informacji do mózgu. Aby proces zakończył się w sposób prawidłowy nasz mózg musi wykonać „ciężką” pracę polegającą na łączeniu, segregowaniu i przetwarzaniu informacji. Ten proces nazywamy integracją sensoryczną.

Posłużę się przykładem dziecka nie raczkującego które chcę sięgnąć po zabawkę. Jego mózg aby wykonać prawidłowy ruch musi przeanalizować dane ze zmysłu wzroku, dotyku i równowagi. Aby zlokalizować przedmiot musi użyć narządu wzroku, za pomocą czucia uchwyci zabawkę, a utrzyma równowagę się dzięki układowi przedsionkowemu. Gdy wszystkie zmysły działają prawidłowo, rozwój dziecka przebiega harmonijnie. Wystarczy, że będziemy bacznie obserwować sygnały wysyłane przez dziecko i na nie reagować.

Co zatem my dorośli, rodzice, nauczyciele, terapeuci możemy zrobić, aby pomóc w zintegrowaniu zmysłów naszego dziecka?

Rozpocznę od układu dotykowego, który rozwija się już w życiu płodowym dziecka i stanowi ważną rolę w egzystencji, doświadczaniu i eksploracji otoczenia.  Bardzo często obserwujemy przedszkolaków z nadwrażliwością dotykową. Wówczas dziecko stroni od dotyku, nie chce wykonywać prac plastycznych, denerwuje się podczas spaceru gdy musi trzymać koleżankę lub kolegę za rękę. Kolejnym sygnałem, który możemy dostrzec jest niechęć do noszenia szalików, czapek, rękawiczek, skarpetek lub ubrań o szorstkiej fakturze. Dziecko z nadmierną wrażliwością dotykową, unika eksplorowania otoczenia, nie chce się przytulać do rodziców, czesanie i mycie głowy stanowi duży problem zarówno dla dziecka jak i dla rodzica. Zaburzenia w obszarze sfery dotykowej dezorganizują zabawę dziecka, nawiązywanie relacji społecznych, wpływają na emocjonalność naszego podopiecznego. Jeżeli dostrzeżemy wymienione powyżej sygnały, powinniśmy udać do specjalisty jakim jest terapeuta integracji sensorycznej. On pomoże nam w procesie terapeutycznym, zaproponuje dobrane indywidualnie ćwiczenia usprawniające dysharmonie integracji sensorycznej. Chciałabym Państwu podać propozycję ćwiczeń, które możemy wykonywać z dzieckiem samodzielnie w domu lub przedszkolu. Prostym przykładem jest zabawa w przesypywanie kasz, ryżu, grochu, odszukiwanie małych elementów w różnorodnych teksturach. Zrobienie z dzieckiem masy solnej, jest doskonałą formą terapii na nadwrażliwość dotykową. Zadaniem dziecka jest ugniatanie, wyrabianie masy ,a w późniejszym procesie formowanie danych przedmiotów. Stosowanie masażyków- wierszyków jest doskonałą formą zabawy i integrowania się w grupie przedszkolnej. Spis danych wierszyków można znaleźć w książce pani Marty Bogdanowicz „ Wierszyki na dziecięce masażyki”. Na zajęciach przedszkolnych formą terapii mogą się okazać prace plastyczne w różnorodnym schemacie. Rozpoczynając od malowania palcami po kartce, wyklejając z gazety, bibuły lub  wycinanki prace na dany temat. Bardzo dobrze sprawdza się zabawa w ciastolinie, modelinie, plastelinie oraz piasku kinetycznym. Przy dużej nadwrażliwości dotykowej zalecany jest masaż Wilbergera. Stosować go może tylko rodzic po dokładnej instrukcji i wskazówkach od terapeuty. Masaż ma na celu odwrażliwienie  dotykowe. Polega na szybkim i energicznym szczotkowaniu ciała szczoteczką chirurgiczną. Zabieg stosuje się na gołe ciało, w przypadku znacznej nadwrażliwości można rozpocząć masaż poprzez bluzkę bawełnianą.

Niegrzeczne dziecko

Często spotykamy się z opiniami nauczycieli o „niegrzecznych dzieciach”. Słyszą Państwo po raz kolejny „Ania znów uderzyła Marysię”, „Antek znów nie słucha co się do niego mówi”, „Adaś jest wszędzie i trudno mu usiedzieć na miejscu”. Często doszukujemy się przyczyn takiego zachowania w błędach wychowawczych. Czasami przyczyna może tkwić gdzie indziej. Co dokładnie mam na myśli? Otóż, jeśli u dziecka, które bije dzieci, obserwujemy dodatkowo takie objawy jak: obgryzanie paznokci, skubanie skórek na rękach, gryzienie bluzek lub kredek, preferowanie zabawy w przepychanki, łapanki, rzucanie się na innych w zabawie- może być to sygnał, że jego zmysł dotyku nie do końca dobrze się wykształcił. Opisane objawy mogą bowiem wskazywać na zaburzenia integracji sensorycznej przejawiającej się podwrażliwością zmysłową, która u ok. 60 % dzieci nadaktywnych powoduje zapotrzebowanie na ucisk głęboki wyrażające się nadmierną tendencją do przepychania lub uderzania rówieśników.

Sygnałem ostrzegawczym może być także przeciwne zachowanie. Jeśli dziecko unika aktywności plastycznych, denerwuje się gdy jest dotykane, nie lubi ciasnych ubrań, przeszkadzają mu metki, brudne ręce i jest wrażliwe na ból, to możemy przypuszczać, że mamy do czynienia z nadwrażliwością dotykową. Opisane powyżej kłopotliwe zachowania mogą być zatem wynikiem poszukiwania wrażeń dotykowych.

Analogicznie, dziecko może poszukiwać wrażeń słuchowych- np. słuchać bardzo głośnej muzyki, często podnosić głos lub powtarzać dźwięki czy słowa oraz lubić hałasliwe zabawy i zabawki. Odwrócenie tej sytuacji także będzie dla nas ważnym sygnałem- uczeń bywa zdenerwowany w gwarnym miejscu, boi się niektórych dźwięków, często zatyka uszy bądź ma trudności ze skupieniem uwagi, gdy w tle pojawiają się inne dźwięki.

Prawidłowy przebieg rozwoju procesów integracji sensorycznej jest podstawą do uczenia się, zdobywania wiedzy i kształtowania się wyższych czynności umysłowych.

Deficyty w przebiegu integracji sensorycznej mogą dotyczyć każdego dziecka!!!

W wychowaniu i terapii bezwzględnie należy pamiętać, że wczesna interwencja terapeutyczna jest gwarancją pomyślnego rozwoju. Im wcześniej pojawi się odpowiednia pomoc, tym lepsze sa rokowania dotyczące funkcjonowania, bowiem podatność układu nerwowego na oddziaływanie bodźców zewnętrznych jest większa w okresie wczesnego dzieciństwa.

 

Bibliografia:

  1. Ayres A. J. (2003) Dziecko a integracja sensoryczna, Harmonia
  2. Kranowitz C. S. (2012) Nie- zgrane dziecko. Zaburzenia przetwarzania sensorycznego- diagnoza i postępowanie, Harmonia
  3. Kranowitz C. S. (2012) Nie- zgrane dziecko w świecie gier i zabaw. Zajęcia dla dzieci z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego, Harmonia
  4. Odowska- Szlachcic B. (2011) Terapia integracji sensorycznej. Zeszyt 1, Harmonia
  5. Odowska- Szlachcic B. (2011) Terapia integracji sensorycznej. Zeszyt 2, Harmonia
  6. Spionek H. (1965) Zaburzenia psychoruchowe rozwoju dziecka, PWN
  7. Waszkiewicz E. (1991) Stymulacjapsychomotorycznego rozwoju dzieci 6-7 letnich, WSiP

Opracowała:
Marta Baczewska
oligofrenopedagog, terapeuta Integracji Sensorycznej
Niepubliczna Poradnia Psychologiczno- Pedagogiczna Rozwiń Skrzydła w Białymstoku

Menu