Zmysł Smaku i Węchu a zaburzenia żywienia

Czy wszystko pięknie pachnie i smakuje?

Nad znaczeniem węchu nie zastanawiamy się zbyt często. Z badań naukowych nad układem nerwowym wynika, że obszar mózgu w którym znajdują się funkcje poznawcze (m.in. percepcja, uwaga, pamięć myślenie i język) rozwinął się z obszaru kory węchowej. Jest to bardzo czuły i wrażliwy zmysł, jego bodźce docierają do mózgu najszybciej ze wszystkich zmysłów.  Różnicowanie zapachów na przyjemne i nieprzyjemne wonie pojawia się tuż po narodzinach. Noworodek rozpoznaje swoją mamę po zapachu, jej woń go uspokaja, inicjuje także odruch ssania. Zmysł  węchu ma za zdanie wykryć zapach, ocenić jego natężenie, zidentyfikować oraz zróżnicować bodziec, a także zapamiętać go i nadać mu sens, często emocjonalny. W codzienności węch może ostrzec przed zagrożeniem (niebezpieczną substancją). Wpływa także na regulację pobierania pokarmu, wydzielanie śliny, czy soku żołądkowego , gdy jesteśmy głodni. Świadoma percepcja zapachów wiąże się z zaangażowaniem wyższych ośrodków kory mózgowej i może być motywatorem do działania. Węch bywa zmysłem dominujących w poważnych uszkodzeniach układu nerwowego.

Zmysł węchu jest ściśle powiązany z innym zmysłem- smaku. Dziecko już w brzuchu mamy połykając płyn owodniowy różnicuje słodki smak i potrafi na niego zareagować. Pokarmy spożywane przez kobietę w ciąży wpływają zarówno na dojrzewanie układu węchowego jak i smakowego. Bodźce smakowe wpływają na odruchy związane z jedzeniem m.in wydzielanie śliny, przełykanie, połykanie oraz ruchy języka. Różnorodność diety u małego dziecka wpływa zaś korzystnie na rozwój strefy oralno-motorycznej, kształtując i przygotowując tym samym aparat mowy do pracy. Małe dzieci często reagują na różnorodne smaki bardzo dynamicznie, zapamiętują i segregują na smaczne i niesmaczne. Nawet jedno zdarzenie, dla nas nieistotne może wpłynąć na preferencje żywieniowe dziecka. Do 1907 roku uważano, że człowiek rozpoznaje tylko cztery smaki: słodki, gorzki, słony i kwaśny. Odkryto jednak i opisano piąty smak: umami, czyli smak kwasu glutaminowego, który występuje m.in w mięsie.

Zapachy i smaki mogą wpływać na emocje człowieka, np.

  • uspokajająco: melisa, lawenda, róża, bergamotka, rumianek, limetka, grejpfrut oraz produkty naturalnie słodkie np. suszone morele i jabłka
  • pobudzająco: mięta pieprzowa, rozmaryn, tymianek, kolendra, cytryna, bazylia oraz produkty naturalnie kwaśne, produkty gorzkie i bardzo pikantne działają silnie pobudzająco
  • nasennie: lawenda, rumianek rzymski, mandarynka melisa, róża
  • poprawiając koncentrację: gałka muszkatołowa, bergamotka, geranium, bazylia, mięta pieprzowa, cytryna

Przyczyną zaburzeń mogą być:

  • węchu: infekcje, urazy, zaburzenia metaboliczne, zaburzenia genetyczne, toksyny, nowotwory, choroby degeneracyjne, przyjmowanie niektórych leków
  • smaku: zaburzenia genetyczne, w wyniku operacji otolaryngologicznych, zaburzenia metaboliczne, zaburzenia gospodarki cynku i miedzi, awitaminoza z gr B oraz wit A, choroby endokrynologiczne, infekcje, urazy, przyjmowanie niektórych leków, padaczka z aurą smakową

Nietypowe zachowania oraz preferencje dotyczące zmysłu węchu i smaku mogą także występować u dzieci z trudnościami neurorozwojowymi. Reakcje na pokarmy i substancje mogą obejmować pobudzenie dziecka (zmiana mimiki twarzy), przyśpieszenie oddechu, a także ślinotok czy nudności, wymioty czy krztuszenie się po spróbowaniu określonego pokarmu. Mogą pojawić się preferencje do wąchania rzeczy niejadalnych, a także próbowania ich.

Przy ocenie zaburzeń węchu i smaku należy wziąć pod uwagę czy nie występuje u dziecka alergia na określone pokarmy, nietolerancja pokarmowa, niewyrównany poziom witamin i minerałów, nadwrażliwość w obszarze ust oraz wewnątrz jamy ustnej.

Czy Twoje dziecko:

  • jest niejadkiem
  • poszukuje wącha, je przedmioty i substancje niejadalne
  • nie lubi jeść nowych potraw, masz problem z rozszerzaniem diety
  • nadmiernie oblizuje ręce i przedmioty
  • często ssie język, policzki, przetrzymuje ślinę
  • nie jest głodne, nie wie kiedy jest głodne
  • jest bardzo pobudzone na wskutek zapachu swojego moczu i kału, bawi się ekskrementami
  • nie toleruje „domowych” zapachów, kosmetyków, środków czystości
  • jest bardzo wrażliwe na zapachy, nawet z oddali, ucieka, nie chce przebywać w niektórych miejscach z tego powodu
  • wącha ludzi i przedmioty
  • często wstrzymuje oddech, próbuje wąchać swój oddech, bądź innych ludzi

Jeżeli któryś z symptomów pasuje do Twojego dziecka, a zakłóca Wam to codziennie funkcjonowanie skonsultuj się z logopedą- terapeutą karmienia bądź terapeutą integracji sensorycznej, który wskaże wam kierunki pracy by wesprzeć dziecko i rozwinąć jego możliwości. W sytuacji trudności żywieniowych zalecane są także konsultacje i równoległa opieka lekarza pediatry, alergologa i dietetyka.

„Terapia Integracji Sensorycznej. Strategie terapeutyczne i ćwiczenia stymulujące układy: słuchowy, wzrokowy, węchu i smaku oraz terapia światłem i kolorami” B.Szlachcic -Odowska; „Integracja Sensoryczna w autyzmie”  B.Szlachcic -Odowska; Sienkiewicz-Jarosz, H. (2012). Zmysł węchu–fizjologia i patologia. Neurologia po Dyplomie,7, 6-10; Sienkiewicz-Jarosz, H., & Bieńkowskib, P. Neurologiczne aspekty zaburzeń smaku.

Opracowanie:

Ewelina Batruch – terapeuta integracji sensorycznej , fizjoterapeuta NDT-Bobath

Menu